De nieuwe Odyssey -bewerking van Christopher Nolan is er. Het brengt het epos van Homerus terug met een moderne glans. De kostuums negeren misschien de geschiedenis. Maar het verhaal? Dat is tijdloos.
Het is ruim 2500 jaar geleden dat The Odyssey op de pagina verscheen. Het komt nog steeds hard aan.
Waarom? De psychologie heeft een aanwijzing. De narratieve structuur die de kern vormt van het epos – de ‘heldenreis’ – geeft vorm aan alles. Star Wars. Barbie. Ons eigen leven. Onderzoekers van Boston College zeggen dat we betekenis vinden door onszelf te zien als Odysseus die door onze eigen stormen navigeert.
“Als jouw levensverhaal zou lijken op een bekend soort verhaal…, zou dat prettig aanvoelen”, zegt Ben Rogers. Samenhangend. Dat comfort is belangrijk. Het verankert ons zelfgevoel.
De werking van betekenis
Joseph Campbell bedacht de term ‘heldenreis’. Hij baseerde zich op de psychoanalyse van Carl Jung. Campbell zag verhalen als metaforen voor de werkelijkheid. Hij noemde het een ‘monomyth’. Het is universeel. Gilgamesj gebruikte het duizenden jaren eerder. Mesopotamië wist het.
Maar de zeventien stappen van Campbell waren complex. Rogers en zijn team hebben het vereenvoudigd. Zeven elementen.
- Hoofdpersoon
- Verschuiving
- Zoektocht
- Bondgenoten
- Uitdaging
- Transformatie
- Erfenis
De gegevens zijn opvallend. Het team volgde meer dan 1.200 levensverhalen. Ze maten depressie. Levenstevredenheid. Betekenis.
Mensen die meer van deze zeven elementen in hun verhalen verwerkten, rapporteerden een hogere betekenis. Lagere depressie.
Hoe herstel de geestelijke gezondheid verbetert
De studie ging dieper. Ze observeerden niet alleen. Zij kwamen tussenbeide.
Door de deelnemers ertoe aan te zetten hun leven te ‘herstellen’, veranderde de uitkomst. Welzijn verbeterd. Het gevoel van betekenis groeide. Het was geen magie. Het was structuur.
Welke onderdelen zijn het belangrijkst? Twee vallen op. Uitdaging en transformatie.
“De kern ervan… is die centrale uitdaging en vervolgens de transformatie.” zegt Rogers.
Superhelden krijgen krachten. Echte mensen? Ze krijgen perspectief. Emotionele intelligentie. Een cognitieve verschuiving. Psychologische verandering. Die verschuiving is de sleutel tot betekenis. Zonder dat stagneert het verhaal.
Als de reis van de held niet genoeg is
Niet iedereen hoeft Odysseus te zijn. Een artikel uit 2025 in American Psychologist biedt een contrapunt.
Daniel Newark, die besluitvorming studeert aan HEC Parijs, pleit voor het loslaten van het zelfverhaal. De westerse cultuur houdt van de heldenmythe. Het is op zichzelf gericht. En soms is dat een valkuil.
“Het opgeven van het zelfverhaal kan bevrijdender zijn.” betoogt Newark.
Sommige verhalen houden je gevangen. Het slachtofferverhaal. Het verhaal van je eigen machteloosheid. Ze kweken herkauwers. Ze stoppen de groei.
Dus wat is het alternatief als je niet resoneert met de reis van de held?
Willekeurige inzet.
Doe het werk. Niet omdat het een ‘canongebeurtenis’ is in je grote verhaal. Doe het omdat je kiest voor vervulling in het doen.
Mindfulness.
Laat de interne monoloog vallen. Aard jezelf. Observeer je omgeving.
“Gewoon aanwezig zijn… sommige van die existentiële vragen kunnen tot rust komen.” Newark merkt op. Je kunt motivatie vinden door afgestemd te zijn op waar je bent. Op dit moment. Niet in het mythische verleden of de toekomst.
Het gaat niet alleen om jou
Er is een risico, zeker. Narcisme verbergt zich in de spiegel van de reis van de held.
Maar Rogers ziet het anders. Correct toegepast, het is prosociaal. Het duwt je naar buiten.
De Odyssee gaat niet alleen over Troje versus Ithaca. Het gaat om kracht. De kracht om terug te keren naar dierbaren.
“Het is een structuur die samenbrengt wat mensen… waarderen”, zegt Rogers. Groei. Nieuwe ervaringen. Bondgenoten. Jezelf uitdagen. Nalatenschap.
Dit zijn niet alleen plotpunten. Het zijn menselijke waarden. We jagen ze na omdat ze ertoe doen. Zelfs als jouw versie van de reis geen monster of magische mantel heeft. Je bent nog steeds aan het navigeren. En dat is genoeg.
