Do sieci trafiła nowa filmowa adaptacja „Odysei” Christophera Nolana. Film przedstawia starożytny epos w nowoczesny sposób. Choć kostiumy ignorują realia historyczne, sama historia pozostaje ponadczasowa.
Minęło ponad 2500 lat, odkąd linie Odysei ukazały się na papierze, ale jej moc wciąż jest niesamowita.
Dlaczego? Psychologia ma swoją odpowiedź. Struktura narracyjna będąca sercem tej epopei – tak zwana „podróż bohatera” – definiuje wiele rzeczy: Gwiezdne Wojny, Barbie i nasze własne życie. Naukowcy z Boston College twierdzą, że odnajdujemy sens, gdy postrzegamy siebie jako Odyseusza, który pokonuje własne burze.
„Jeśli historia Twojego życia przypomina słynną historię… to uczucie komfortu” – mówi Ben Rogers. To poczucie całości i komfortu jest ważne. Wzmacnia nasz obraz siebie.
Mechanika znaczenia
Termin „podróż bohatera” ukuł Joseph Campbell, czerpiąc z psychoanalizy Carla Junga. Campbell postrzegał historie jako metafory rzeczywistości i nazwał ten wzór „monomitem”. To uniwersalne. Tysiące lat wcześniej Epos o Gilgameszu miał podobną strukturę. Mezopotamia o tym wiedziała.
Jednak 17 kroków Campbella było trudnych do wykonania. Rogers i jego zespół uprościli model do zaledwie siedmiu elementów:
- Bohater
- Przesunięcie (zmiana kontekstu)
- Szukaj
- Sojusznicy
- Testuj
- Transformacja
- Dziedzictwo
Dane okazały się niesamowite. Zespół przeanalizował ponad 1200 historii życia. Mierzyli poziom depresji, zadowolenia z życia i poczucia sensu.
Osoby, które wpleciły więcej z tych siedmiu elementów do swojej narracji, zgłaszały wyższy poziom sensu życia i niższy poziom depresji.
Jak restrukturyzacja historii poprawia zdrowie psychiczne
Badanie wyszło poza zwykłą obserwację i przeprowadziło interwencję.
Prosząc uczestników, aby „ponownie opowiedzieli swoją historię” (przywrócenie), naukowcy zaobserwowali zmiany w wynikach. Poprawił się poziom dobrostanu i wzrosło poczucie sensu. To nie była magia, to była struktura.
Które części są najważniejsze? Szczególnie wyróżniają się dwa elementy: Wyzwanie i Transformacja.
„U podstaw tej koncepcji leży centralne testowanie i późniejsza transformacja” – mówi Rogers.
Superbohaterowie zyskują supermoce. Prawdziwi ludzie? Zyskują nową perspektywę, inteligencję emocjonalną, zmianę poznawczą i zmiany psychologiczne. To właśnie ta zmiana jest kluczem do znaczenia. Bez niego historia stoi w miejscu.
Kiedy podróż bohatera nie wystarczy
Nie każdy musi być Odyseuszem. Artykuł z 2025 roku w American Psychologist przedstawia inny pogląd.
Daniel Newark, który bada procesy decyzyjne w HEC Paris, opowiada się za koniecznością porzucenia autonarracji. Kultura zachodnia uwielbia mit bohatera. Jest egocentryczny, co czasami staje się pułapką.
„Porzucenie autonarracji może być bardziej wyzwalające” – przekonuje Newark.
Niektóre historie trzymają w napięciu. Narracja ofiary. Opowieść o własnej bezradności. Powodują przeżuwanie (obsesyjne przeżuwanie) i hamowanie wzrostu.
Co więc zrobić, jeśli nie podoba Ci się pomysł „podróży bohatera”?
Opcjonalny obowiązek.
Wykonaj swoją pracę. Nie dlatego, że jest to „wydarzenie kanoniczne” w waszej wielkiej historii. Zrób to, bo chcesz cieszyć się samym procesem.
Uważność.
Porzuć swój wewnętrzny monolog. Uziemij się. Obserwuj otaczający Cię świat.
„Samo bycie tu i teraz… pozwala rozwiać pewne egzystencjalne pytania” – zauważa Newark. Motywację możesz znaleźć, dostosowując się do miejsca, w którym się teraz znajdujesz. I nie w mitycznej przeszłości ani przyszłości.
Tu nie chodzi tylko o ciebie
Z pewnością istnieje ryzyko. Narcyzm kryje się w lustrze podróży bohatera.
Rogers widzi to jednak inaczej. Podejście to, jeśli jest stosowane prawidłowo, ma charakter prospołeczny. Wypycha cię.
Odyseja to nie tylko walka Troi z Itaką. To opowieść o sile. Siły na powrót do bliskich.
„To struktura skupiająca to, co ludzie… cenią” – mówi Rogers. Wysokość. Nowe doświadczenie. Sojusznicy. Pokonywanie siebie. Dziedzictwo.
To nie są tylko punkty fabuły. To są wartości ludzkie. Ścigamy ich, bo są ważni. Nawet jeśli Twoja wersja podróży nie obejmuje potworów ani magicznych płaszczy. Wciąż podążasz swoją drogą. I to wystarczy.
