Fizyk teoretyczny David Gross jest człowiekiem dualizmu. Jako laureat Nagrody Nobla i niedawny zdobywca specjalnej nagrody za przełom w dziedzinie fizyki podstawowej o wartości 3 milionów dolarów, optymistycznie podchodzi do praw natury. Jest przekonany, że istnieje „jednolita teoria” – pojedyncza podstawa matematyczna, która jednoczy wszystkie podstawowe siły.
Jest jednak niezwykle pesymistyczny, jeśli chodzi o przyszłość ludzkości. Gross ostrzega, że uczestniczymy obecnie w wyścigu z naszą własną technologią: dążenie do zrozumienia wszechświata może zostać przerwane przez nuklearny holokaust, zanim w ogóle przekroczymy linię mety.
Szukaj jednolitej teorii
Przez dziesięciolecia fizyka była głęboko podzielona. Opanowaliśmy Model Standardowy, który wyjaśnia elektromagnetyzm oraz silne i słabe oddziaływania jądrowe. Sam Gross odegrał w tym kluczową rolę, odkrywając zjawisko swobody asymptotycznej – zjawiska, w którym cząstki subatomowe (kwarki) zachowują się inaczej w zależności od odległości od siebie. Praca ta przyniosła mu w 2004 roku Nagrodę Nobla.
„Świętym Graalem” pozostaje połączenie tych sił z grawitacją. Chociaż Grosz wniósł znaczący wkład w rozwój teorii strun, koncepcji matematycznej próbującej osiągnąć tę unifikację, sama teoria pozostaje hipotetyczna i nie ma potwierdzenia eksperymentalnego.
„Logarytmiczna” bariera odkrywania
Dlaczego nauce wciąż nie udało się wypełnić tej luki? Gross wskazuje na przerażającą rzeczywistość matematyczną i ekonomiczną. Aby eksplorować coraz mniejsze odległości i coraz większe energie, potrzebujemy coraz potężniejszych instalacji, ale postęp, jaki osiągamy, stale maleje:
- Problem fizyczny: Kiedy staramy się patrzeć w mniejszych skalach, zaobserwowane zmiany fizyczne zachodzą jedynie logarytmicznie. Musimy pójść znacznie, znacznie dalej, aby zobaczyć nawet najmniejsze zmiany.
- Problem ekonomiczny: Koszt osiągnięcia wyższych poziomów energii rośnie wykładniczo (przynajmniej jako kwadrat energii).
W rzeczywistości im głębiej chcemy zajrzeć w tkankę rzeczywistości, tym „droższe” jest każde nowe odkrycie. Stwarza to długoterminowy horyzont planowania – jeden skok kwantowy może zająć od 30 do 60 lat – czyniąc stabilność naszej cywilizacji warunkiem wstępnym postępu naukowego.
Matematyka zniszczeń jądrowych
Przejście Grossa od fizyki cząstek elementarnych do walki o bezpieczeństwo nuklearne nie jest oderwaniem się od jego podstawowej działalności, ale kwestią przetrwania. Aby wyjaśnić zagrożenie, używa mrożącej krew w żyłach analogii matematycznej: rozpad radioaktywny.
W XX wieku eksperci oszacowali roczne prawdopodobieństwo wojny nuklearnej na 1%. Chociaż brzmi to nisko, oznacza to, że „średni czas życia” (średni czas do wystąpienia zdarzenia) każdej osoby urodzonej w tym czasie wynosił zaledwie 67 lat.
Dziś, zdaniem Grossa, sytuacja stała się znacznie bardziej niebezpieczna ze względu na:
1. Upadek międzynarodowych traktatów o kontroli zbrojeń.
2. Zwiększona ekspansja nuklearna.
3. Aktywne konflikty z udziałem mocarstw nuklearnych.
Ostrożnie szacuje, że roczne ryzyko wzrosło do 2%. Z matematycznego punktu widzenia skraca to oczekiwaną „średnią długość życia” urodzonego dzisiaj dziecka do zaledwie 35 lat.
“To jest jak rozpad radioaktywny atomu: może to być zdarzenie o niskim prawdopodobieństwie, ale im więcej czasu mija, tym większe jest prawdopodobieństwo, że do niego dojdzie. Prawdopodobieństwo rośnie.”
Wezwanie do działania
Gross nie wzywa do całkowitego pacyfizmu ani natychmiastowej eliminacji wszelkiej broni; wymaga pilnych i praktycznych środków mających na celu zmniejszenie ryzyka. Obecnie współpracuje z Zgromadzeniem Laureatów Nagrody Nobla ds. Zapobiegania Wojnie Nuklearnej, aby wprowadzić zmiany w polityce globalnej.
Jego celem jest zmniejszenie rocznego ryzyka z 2% do 0,1%. Taka redukcja nie tylko zapobiegnie katastrofie; zapewni ludzkości stulecia stabilności niezbędnej do kontynuowania naukowej ścieżki prowadzącej do zrozumienia podstawowej natury istnienia.
Wniosek: Dla Davida Grossa dążenie do absolutnej prawdy naukowej jest nierozerwalnie związane z dążeniem do globalnego bezpieczeństwa. Jeśli nie uporamy się z egzystencjalnymi zagrożeniami, które stworzyliśmy, tajemnice wszechświata pozostaną nierozwiązane, utracone na rzecz cywilizacji, która nie zdołała przetrwać własnego technologicznego geniuszu.
