Een 127 jaar oude stomme filmrol, onlangs herontdekt in de archieven van de Library of Congress, kan de vroegste filmische representatie van een robot weergeven. De 45 seconden durende korte film, Gugusse And The Automaton, gemaakt door de Franse filmpionier Georges Méliès rond 1897, dateert ruim twintig jaar vóór de formele introductie van het woord ‘robot’, maar anticipeert op een kernthema in de sciencefiction: machines die zich tegen hun scheppers keren.
Van garage tot wereldwijde toegang
De film bracht tientallen jaren door met het verzamelen van stof in de garage van een boer voordat hij aan de Library of Congress werd geschonken als onderdeel van een grotere collectie. De schenker, William Delisle Frisbee, was een reizende filmexposant uit het einde van de 19e eeuw die films van stad tot stad vertoonde. Archivarissen identificeerden de film aan de hand van zijn kenmerkende stijl en bevestigden de authenticiteit ervan na overleg met een Méliès-expert. De beelden zijn sindsdien gescand, gestabiliseerd en vrijgegeven in 4K-resolutie voor openbare weergave.
Het plot: een waarschuwend verhaal
De film toont een goochelaar, Gugusse, die een automaat tentoonstelt in wat een primitieve ‘robotfabriek’ lijkt. Aanvankelijk bestuurt Gugusse de clownachtige automaat door hem als speelgoed op te winden. Maar wanneer hij een grotere, mensachtige machine introduceert, neemt de scène een donkere wending. De automaat valt Gugusse aan met wandelstokken voordat hij wordt vernietigd met een komisch te grote hamer.
“Deze film is van een buggy op het platteland van Pennsylvania, via een [Toyota] Camry in Michigan naar Culpeper [Virginia], in handen gekomen van onze technici van The Library of Congress, en nu, met het werk dat we hier aan kunnen doen, kunnen we hem delen met de hele wereld.”
– Jason Evans Groth, conservator bewegend beeld bij de Library of Congress.
Waarom dit ertoe doet: echo’s in de filmgeschiedenis
Méliès was een visionaire filmmaker die pionierde met technieken als dubbele belichting en geforceerd perspectief. Zijn interesse in vroege sciencefictionschrijvers als HG Wells en Jules Verne beïnvloedde zijn werk. De afbeelding van een rebelse automaat in de film is een voorbode van latere filmische stijlfiguren, zoals de mechanische slechterik in The Master Mystery uit 1919.
De herontdekking onderstreept de verrassende duurzaamheid van nitraatfilm vergeleken met moderne videoformaten. Ondanks dat ze bijna een eeuw oud zijn, blijven de beelden opmerkelijk goed bewaard gebleven, wat de lange levensduur van fysieke media bewijst. De heropleving van de film is een bewijs van de blijvende kracht van de vroege cinema en de invloed ervan op het sciencefictiongenre.
Uiteindelijk is Gugusse And The Automaton niet alleen maar een artefact uit de filmgeschiedenis; het is een vroege waarschuwing over de mogelijke gevolgen van ongecontroleerde technologische ambitie.
