Astronomen observeren een laatste uitbarsting van activiteit van de interstellaire komeet 3I/ATLAS, het derde bevestigde object van buiten ons zonnestelsel dat er doorheen trekt. Uit eerste waarnemingen in 2025 bleek dat deze komeet de snelste interstellaire bezoeker was die tot nu toe is ontdekt, en nu blijkt uit nieuwe gegevens dat het oppervlak vertraagde maar significante sublimatiegebeurtenissen ondergaat: in wezen ijsvulkanen die uitbarsten lang nadat ze de zon het dichtst zijn genaderd.
Uitgestelde sublimatie uitgelegd
De dramatische opheldering van de komeet in december 2025 – waargenomen door NASA’s ruimteobservatorium SPHEREx – vond plaats twee maanden na zijn dichtstbijzijnde zonnevlucht. Deze vertraging is niet contra-intuïtief: energie van de zon heeft tijd nodig om diep in de ijzige lagen van de komeet door te dringen. Zoals astrofysicus Carey Lisse uitlegt, barst de komeet ‘voluit de ruimte in’, waarbij koolstofrijke materialen en waterijs vrijkomen die al miljarden jaren onder het oppervlak opgesloten zitten.
Eerdere waarnemingen in augustus 2025 lieten hoge concentraties kooldioxide zien, met kleinere hoeveelheden koolmonoxide en water. In december ontdekte SPHEREx een gevarieerde mix van organische verbindingen, rotsachtig puin en andere chemicaliën. De vertraagde sublimatie suggereert dat 3I/ATLAS eeuwenlang in de interstellaire ruimte heeft doorgebracht, waar het een door straling bewerkte korst heeft verzameld die uiteindelijk plaats heeft gemaakt voor de energie van de zon die de diepte ervan binnendringt.
Waarom dit belangrijk is
De timing van deze uitbarstingen is cruciaal. Men denkt dat kometen ongerepte voorbeelden zijn van het vroege zonnestelsel, maar 3I/ATLAS komt niet uit ons zonnestelsel. De samenstelling ervan geeft inzicht in de bouwstenen van planetaire systemen elders. Het feit dat sublimatie zo laat op zijn reis plaatsvond, roept vragen op over hoe lang dergelijke materialen bevroren blijven in interstellaire objecten en hoe kosmische straling deze in de loop van de tijd verandert.
Caltech-missiewetenschapper Phil Korngut wijst erop dat de oude oorsprong van de komeet betekent dat deze chemicaliën al miljarden jaren niet aan de ruimte zijn blootgesteld, waardoor dit een unieke kans is om hun oorspronkelijke staat te bestuderen. De door SPHEREx verzamelde gegevens zullen nog lang nadat de komeet uit het zicht is verdwenen, worden geanalyseerd, wat astronomen een schat aan informatie over interstellaire materialen biedt.
Deze komeet vertegenwoordigt een zeldzame momentopname van materialen uit een ander sterrenstelsel, waardoor wetenschappers de diversiteit van planetaire vorming buiten het onze kunnen begrijpen.
Het volgende interstellaire object zal misschien pas decennia of eeuwen lang langskomen, maar 3I/ATLAS laat een erfenis aan gegevens achter die ons begrip van de kosmos de komende jaren zal bepalen.
